Kung bakit hindi pa rin ako boboto sa anumang halalang Filipino kahit posible’t may pagkakataon

15 Apr 2019

Wala sa mga kandidato ang problema.

 
Wala rin sa mga plataporma nila – o kawalan yaon.

 
Nasa “Sistema” ang problema.

 
Nasa isang “Sistemang” sakop ang pulitika, ekonomiya, lipunan, pati na rin ang kaalaman at aliwan ng bansang ito.

 
Nasa isang “Sistemang” ipinakilala sa Sangkapuluang ito noong paghahari pangangasiwa ni Tito Sam.

 
Nasa isang “Sistemang” dayuhan sa ating nakaraan, pamana, mga kaugalian at mga karanasan.

 
Nasa isang “Sistemang,” dahil ipinagkaloob ni Tito Sam, bahagi ng malawakang prosesong kung tawagin ay “globalisasyon.” Isang prosesong pinapatag ang kaisipan ng madla’t inaalis o inaamo ang anumang pagkakaibang tunay sa pagitan ng mga tao.

 
Hindi mahahanap, hindi matatamo sa ilalim ng “Sistemang” ito ang landas, ang susing tunay sa katubusan ng Perlas ng Silangan.

 
Ang tunay na pagbabago’t katubusan ng Filipinas ay mahahanap sa ating nakaraan at kinabukasan.

 
Sa ating nakaraang “halo-halo” o “mestiso,” bunga ng pagsalubong ng katutubo’t Kastila, na may kontribusyon din mula sa Intsik at ibang mga kulturang Europeo.

 
Sa ating nakaraang hinulma ng himagsikan at awtoridad, ng mga paniniwala ng karaniwang tao at ng mga prinsipyo ng “alta sociedad.”

 
Sa ating nakaraang sinira ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, pero may mga anino’t mga multong nananatili pa rin at naghihintay na malantad, mga yamang nakabaon na naghihintay na mahukay.

 
Sa isang kinabukasang hindi ayon sa punto de vista ng demokrasya ng Agilang Kalbo, kundi tumatanggap ng mga impluwensiya mula sa ibang mga kultura ng daigdig, at hinuhubog sila ayon sa interes ng bansa, ayon sa naunang tradisyon.

 
Sa isang kinabukasang hindi ayon sa modelong maunlad ng anumang bansa, kundi ayon sa interes ng Sangkapuluan, ayon sa pamana ng Perlas ng Silangan, para sa mabuting kapakanan ng bayan.

 
Ang tunay na solusyon sa bansa ay nakatingin sa hinaharap, nakaugat sa nakaraan.

 
Ang tunay na solusyon sa bansa ay REBOLUSYON.

 
Ang tunay na solusyon sa bansa ay REBOLUSYONG PAMBANSA.


Buháy na país, búhay ng país: isang makabansang pagsusuri sa apat na gawa ni Tonel

12 Oct 2013

Constructivo. Mula sa/Courtesy of Cuban Art News

 

Maraming mga nasabi at maaaring sabihin tungkol sa mga gawa ng Kubanong pintor at iskultor na si Tonel. Isang komentaryo sa machismo at kasarian, sa kapitalismo at mga epekto nito sa daigdig at mga lipunan nito. Karamihan sa mga kuru-kurong ibinigay sa kanyang mga gawa ay maaaring tawaging progresibo, o pagtutol sa mga mapang-aping sistema ng kasalukuyang daigdig, maski ito’y Kapital, rasismo o seksismo. Ang isang uri ng pagsusuri na sa tingin ko’y hindi pa ginagamit sa pagtingin sa kanyang mga obra ay ang uring makabansa.

Hindi kailangang mangahulugan na dapat patungkol sa bansa o kung paano pinupuri at dinadakila ang bansa ng isang pinta o lilok ang isang makabansang pagsusuri. Maaari ding mangahulugan ito na obserbasyon at eksaminasyon sa mga katangiang positibo at negatibo ng bansa na pinapakita ng gawa, isang kritika sa mga hindi kasiya-siyang aspeto ng bansa at, kung kasama rin sa obra, mga mungkahi o isang ideal bilang lunas sa mga aspetong iyon. Sa maikling salita, layunin ng makabansang pagsusuri ng isang obra ang tingnan ang mga natatangi’t iba’t-ibang bahagi ng isang bansa, mabuti at masama, na kinakatawan ng obra at alamin kung anong komento tungkol sa bansa ang ibinibigay ng obra, kung meron.

Susuriin ng pagsusuring ito ang apat sa mga gawa ni Tonel. Ito ay ang Constructivo (“Konstruktibo,” 1994/2012), Mucho color (“Masyadong maraming kulay,” 1992/2012), Pais deseado (“Bansang nais,” 1994/2012) at Error de la estrella (“Pagkakamali ng bituin,” 2012). Pinapakita ng mga obrang ito ang mga positibo’t negatibong aspeto ng bansa, nasyonalismo nito at mga bunga nito, pareho sa mga kontekstong Kubano at ng ibang mga bansang kabilang sa tinatawang na papaunlad na daigdig.

Mas napapakita ng Constructivo ang mga katangian ng nasyonalismo. Isang bloke ng semento na pininturahan ng mga kulay ng bandilang Kubano at kontra sa blangkong pader. Sa unang tingin, nangangahulugan ito ng pagkakatangi ng Kuba, na tumatayo ang mga kulay nito laban sa kawalang panlahat ng iba, at sa gayo’y hindi nakikisama sa pagkakaraniwang iyon. Ang katunayan na “matibay” ang uri ng bandila ay kumakatawan din sa pagkatibay ng pagkakakilanlang Kubano. Ngunit kung titingnan sa ibang dako, may malungkot din itong kahulugan. Matibay nga ang identidad at hindi nahahalo sa iba’t nawawala, ngunit ang kalalabasan nito’y pag-iisa. Ang mapilit at malakas na pagpapanatili ng identidad at kasarinlan laban sa pwersang mapagpareho, sinisimbolo ng blokeng sementong nakahilig (o kontra) sa malawak na kawalan, ay humahantong sa pagiging blokeng nag-iisa, naiiba nga pero walang mga kasama.

Tinututok naman ng Mucho color ang mga ilaw nito sa mga kadalasang pananaw ng Kanluran, partikular sa Hilagang Amerika, tungkol sa Kuba. Mapanuya ang instalasyon sa kahulugan nito at mga tinatamaan nito. Masyadong maraming kulay nga ang napapakita ng Kuba – mga kulay na binubuo ng pulang kupas o buo at halos hindi-makitang krokis ng isla. Nakaturo ang ilaw sa imahe ng Kuba, pero sa katotohanan ay nakaturo ito sa tumitingin at kanyang mga nabuo nang mga pananaw. Pinapakita ng gawa ang mali, hindi-buo at estereotipikong mga pananaw natin tungkol sa Kuba, at pati rin sa mga ibang bansa sa papaunlad na daigdig. Ngunit tinututok din ng gawa ang mga ilaw nito sa Kuba. Meron ba kayang mga kilos o asta na nagpapanatili lang sa maling imahe? Meron kayang ginagawa ang mga Kubano para maalis ang estereotipo?

Pinakapositibo sa lahat ng mga gawa dito ni Tonel ang Pais deseado, pareho sa Kubang pinapakita nito at sa kalagayan ng larawang pinapakita. Iba’t ibang mga lilok, pigurin at obra ng mga bihasang artisano ang bumubuo sa mapa ng Kuba at ang pamagat ng gawa. Hindi lang nito pinapakita ang dibersidad ng Kuba kundi pati ang katatagan ng dibersidad na ito at ang pagmamalaki nito ng mga tao. “Ito kami,” sabi ng mga Kubano, “at ipinagmamalaki namin ito at hindi ito ipagpapalit sa anuman!” Pinapakita rin ng proyekto at ng katotohanang nagtulung-tulong si Tonel at mga artisano sa paggawa nito ang kolaboratibong kalikasan ng pagkakakilanlang Kubano.

Bumabalik sa tema ng mga maganda’t masamang nadudulot ng nasyonalismo ang Error de la estrella. Kadalasang iniuugnay ang mga bituin sa mga kaisipan ng pangarap at mas magandang bukas. Sa kaso ng ilustrasyong ito, kumikislap nga ang mga bituin, ngunit isa sa kanila’y sinugatan ang nakalarawang ulo ng tao. Higit pa, may mapanganib na katangian ang mga bituin. Pinapakita dito na maaaring maging isang maganda’t maliwanag na gabay tungo sa mas magandang bukas ang nasyonalismo, ngunit pwede rin nitong sugatan ang nanininiwala dito. Maaari itong magdala ng mga trahedya sa tao at humimok sa tao na gumawa ng mga trahedya sa iba. Mapanuya nga ang obrang ito sa kahulugang kung anong mabuti ay maaari ding magdala ng masama.

Mula sa isang makabansang perspektibo, itinatanghal ng mga gawa ni Tonel ang maganda’t pangit sa isang bansa at sa ideya ng nasyonalismo. Kung meron mang payo na pwedeng ibigay ang mga gawang tinalakay rito, ito ay ang pangangailangan na maging maingat at normal – hindi jingo – sa pagtingin sa ating mga bansa’t nasyonalismo.

 


“Nada,” pero meron pa: isang pagsusuri sa pelikula ni Juan Carlos Cremata Malberti

12 Sep 2013

Mula sa/Courtesy of fandor.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sa ilalim man ng diktadurya o demokrasya, masasabing ang karanasan ng tao sa modernong panahon ay kasing-kulay ng itim-at-puti o gris na pelikula. Araw-araw tayo’y naglalagay ng mga selyo sa mga sobre na parang mga makina o robot. Tanging libangan natin pagkatapos ng nakakaantok at nakayayamot na gawain ay panoorin ang nakasisigla’t walang-lamang payo ng sikat na psikologo sa telebisyon, o hintayin ang koreo na mag-aalis sa atin mula sa ating walang-buhay na eksistensiya. Sa ganitong klaseng buhay, maaaring tayo’y sumuko sa itim-at-puti na buhay o pilitin natin, sa abot ng ating makakaya, na bigyan ito hindi lang ng kulay kundi pati na rin ingay at ganda. Tulungan at palakasin ang loob ng mga nanghihina, sa pamamagitan ng ating mga salita. Bigyang himig, luha o guhit ng krayola ang mga gris na pader. Mga usok, pagsabog, kaartehan at mga eksenang wala sa lugar na pumuputol sa palagiang maayos at nakayayamot na daloy ng kwento. Ang pangangailangan ng paggawa ng kabutihan at kagalakan sa isang daigdig na hindi mabuti o may galak – ng pagbabago sa isang walang-kilos na mundo – ang pangunahing tema ng pelikulang Nada (“Wala”) ng Kubanong direktor na si Juan Carlos Cremata Malberti, na parehong makikita sa mga tauhan, kuwento at istilo ng pelikula.

 

Isang karaniwang empleyada sa isang opisinang postal sa Habana si Carla Perez. Ang tanging trabaho niya bawat araw ay magtatak ng selyo sa mga sulat na ipapadala sa kanilang mga destinasyon. Tanging libangan niya mula sa nakayayamot na trabahong ito ang psikologong nagbibigay ng magandang payo sa telebisyon – o telebisyon sa kalahatan – at paghihintay sa bisa na magdadala sa kanya sa Estados Unidos. Isang aksidenteng pagtatak ng kape sa isang sulat ang magbabago sa buhay niya. Nang matuklasan niyang sulat ito ng pamamaalam sa isang propesor ng dati niyang estudyante at karelasyon – na sa tingin ni Carla’y hindi maganda o positibo – dinesisyon niya na gumawa ng pekeng bersyon ng sulat, gayahin ang istilo ng pagsusulat ng orihinal, mas positibo ang tono kaysa sa orihinal, at ito ang ipadala sa tatanggap. Sa ‘di-boluntaryong tulong ng kartero at katrabahong si Cesar, sinubukan ni Carla na gawing mas mabuti ang buhay ng mga tao sa lungsod sa pamamagitan ng kanyang mga pekeng sulat. Ginawa niya ito sa kabila ng ilang mga balakid, kasama na ang tiranang tagapangasiwa ng opisinang postal, isang kapitbahay na walang pinag-uusapan kundi ang kanyang buhay, isang ‘di-inasahang bunga ng kanyang gawain sa sikat na psikologo, at ang patuloy na paghihintay para sa bisa.

Makikita sa dalawang pangunahing tauhan ang tema ng pagbabago. Sa kanilang dalawa, si Cesar ang nagsisilbing koneksyon ng mga manonood sa pelikula. Sa kanyang kawalang-interes at gusto na sumali sa raket ni Carla, kinakatawan ni Cesar ang karaniwang tao sa modernong lipunan, na mas iintindihin ang sariling mga gawain kaysa lumahok sa pagbabago sa kanilang kinagagalawan. Isa pang patunay sa ginagampanan niyang papel ang madalas niyang pakikinig sa “player” niya sa mga una niyang eksena, komportable sa sarili niyang daigdig, komportableng walang nababatid sa paligid niya; maaaring isama rin dito ang kanyang reaksyong sinikal sa naging bunga ng pekeng sulat sa psikologo. Sa kabilang dako, kinakatawan ni Carla ang pangarap ng karaniwang tao na makagawa ng pagbabago sa paligid niya. Makikita ito sa simula pa ng pelikula sa pamamagitan ng kanyang itsura – sa ayos ng kanyang buhok at pananamit – na ibang-iba sa karamihan ng tao doon. Patunay rin sa kanyang mapagbagong pagkatao ang hindi niya pagtanggap sa kanyang sitwasyon at kagustuhang umalis sa kanyang lugar, kumpara sa iba na sa karamiha’y tanggap ang kanilang kinalalagyan sa buhay. Buong lakas niya’y binigay niya sa gawain ng pamemeke ng sulat nang pinasok niya ito. Makikita ito sa eksaktong pagkopya niya sa istilo ng pagsusulat at kung anong uri ng “pagtutuwid” ang ginawa niya sa mga sulat. Dagdag pa sa katunayan ng kanyang pagiging mapagbago ang pagkakatwa ng kanyang mga kilos. Isang magandang halimbawa ang pagtawa niya sa insidente ng “feedback” ng mikropono sa pagtitipon ng mga empleyado ng koreo, nang tapos na ang iba sa pagtawa. Sa huli, mismong “pagbabago” ang nagbago sa mga tauhan. Naimpluwensiya ni Carla si Cesar na gumawa ng kanyang sariling pagbabago sa pamamagitan ng kanyang pagsisikap sa pagsusulat. Ang pagdating sa wakas ng kanyang bisa ay nagdulot kay Carla na tuluyang lisanin ang Habana at wakasan ang kanyang panahon ng pamemeke ng sulat. Sa mismong katangian ng dalawang tauhan at ang tugon nila sa kanilang mga aksyon at mga aksyon sa kanila, makikita ang kahalagahan ng tema ng pagbabago sa pelikula.

Deretso ang kwento pagdating sa pagtalakay sa tema. Layon ng dalawang bida na magbigay kulay at buhay sa kanilang lungsod sa pamamagitan ng mga pekeng sulat, at nandiyan ang mga pwersa ng reaksyon para pigilin ang pagtagumpay ng mga bida at panatilihin ang kasalukuyang ayos ng mga bagay. Nangunguna sa kanila ang tiranang si Cucha Cervera, ang bagong tagapangasiwa ng opisinang postal na pinagtratrabahuan nina Carla at Cesar. Mukhang walang ibang hangad si Cucha kundi ipamukha sa bawat empleyado sa opisina kung sino ang boss at ipataw ang kanyang mga gusto doon. Sina Carla at Cesar, mga alagad ng pagbabago sa opisina, ay mga panganib sa kanyang plano na panatilihin ang kaayusan ng opisina, o kung tutuusi’y lalong paghihigpit ng kaayusang iyon. Isa pang kinatawan ng mga naghahari sa kasalukuyang sistema, na dapat ipunto dito, ay ang mga ‘di-makitang kapangyarihan sa likod ng hindi-agarang pagproseso ng bisang papasok kay Carla. Kung kinakatawan nina Cucha Cervera at ng mga nasa likod ng bisa ang mga pinuno ng kasalukuyang kaayusan, kinakatawan naman ng ibang mga kontrabida, sa kanilang sariling paraan, ang mga biktima nito. Matatawag na kontrabida ang kanang-kamay ni Cucha na may ‘di-karaniwang problema, dahil aktibo siyang tumutulong sa mga balak ng boss niya, at ang madaldal na kapitbahay ni Carla, dahil ang pagpapakita niya ay laging nangangahulugan ng sakit sa ulo, o tulog, para sa bidang babae. Sila’y mga biktima ng sistema sapagkat wala silang tiyak na ginagawa para malutas ang kanilang mga problema na maaaring bigay ng sistema: mukhang tanggap ng kanang-kamay ang kanyang kondisyon, samantalang hanggang daldal lang ang ginagawa ng kapitbahay bilang lunas sa kanyang mga problema. Ang kwento ng Nada ay ang laban sa pagitan ng mga pwersa ng may-buhay na pagbabago at mga pwersa ng patay na sistema.

Bukod sa mga tauhan at kwento, makikita ang pagdidiin sa tema ng pagbabago sa istilo ng pelikula. Hindi nababagay ang Nada para sa manonood na gusto ang mga pelikula niya’y klaro at normal ang daloy at itsura. Pinalalamutian ng mga makukulay na guhit ng kidlat at pagsabog ang itim-at-puti na pelikula. Hindi “normal” sa karaniwang kahulugan ang pagganap sa ilan sa mga tauhan, tulad ng naunang tagapangasiwa na “esplosibo” ang pamamahala sa opisina at ang nakakalokang babaeng bantay ng opisina niya. Ang pagpapakita ng panloob na monologo ni Carla ay ipinapakita sa paraang nakagigitla at nakakagising sa manonood. Pinapakita ang iba’t ibang mga uri ng pelikula, tulad ng drama at komedya, katabi sa bawat isa sa paraang mahihirapan ang manonood na tingnan sila sa lohikong pamamaraan. Isang kuwadro sa uring pelikulang-tahimik ang nag-uulit sa sinabi ng isang tauhan, isang kasangkapang pangatog sa manonood mula sa kanyang pasibang panonood. Ang hindi maayos at regular na istilo ng pelikula, kasama ang mga eksenang pumuputol sa normal na pagtakbo ng kwento, ay sadyang dinisenyo para ipaalala sa mga manonood sa “tunay na oras” ang tema ng pagbabago.

Sa mga tauhan, kwento at ayos ng pelikula, hinahatid ng Nada ang mensahe ng pangangailangan na makagawa ng magandang pagbabago sa lipas na paligid. Hindi ito kailangang maging malaki o rebolusyonaryo; kahit mga simpleng gawa tulad ng pagbibigay-ngiti sa kapwa tao ay naglulunsad ng mga malalaking saluysoy sa lawa. Sa kanilang sariling at maling paraan, pinapakita ng mga bida ng Nada ang kahalagahan ng diwang mapagbago sa araw-araw sa mundong ating kinagagalawan.

 


Ang kahalagahan ng pampublikong paghihimpapawid para sa Filipinas

12 Jun 2013

Mula sa squidoo.com

Ngayon ay isa na namang anibersaryo ng pagkakatatag ng Republika ng Pilipinas ni Pang. Emilio Aguinaldo noong 1898. Maraming mga maaaring sabihin ukol sa kalagayan ng kalayaang Filipino ngayon. Nandyan ang kadalasang sinasabi na kalayaang pormal ngunit dominasyong kolonyal sa pulitika, ekonomiya at kultura. Nandyan din ang banta ng rehiyonalismo at pagkalalawiganin sa pagkakaisa ng bansa, at isang balakid sa tuluyuang kaunlaran. Napag-uusapan din naman ngayon ang banta ng Republikang Bayan sa Spratlys/Kalayaan bilang pagsubok at ang pag-unlad ng ekonomiya bilang tanda ng kasarinlan ng Filipinas. At siyempre, hindi rin mawawala ang tungkol sa dominasyong ng iilang pamilya sa pulitika, ekonomiya, lipunan at kahit kultura sa Sangkapuluan.

Isa na rito ang larangan ng pamamahayag at panghihimpapawid.

Hindi po kaila sa mga Filipinong walang mga milyon na ang mga pahayagan at karamihan sa mga istasyon ng radyo at telebisyon ay pribado. Hawak ng iilang mga pamilya o tao ang mga nangungunang istasyong radyo at telebisyon – nangunguna diyan ang mga Lopez at ABS-CBN, ngunit hindi rin maitatanggi ang mga Gozon sa GMA-7 o si Manny Pangilinan sa TV5. Ang ultimong pagtatanggol sa pagkakaroon ng mga istasyong pribado ay kumpetisyon, nababagay sa sistema ng malayang kalakalan, maraming mga tinig dulot ng maraming mga istasyon. Ngunit alalahanin po natin na ang pinaka-hangarin ng mga may-ari ng mga istasyong ito ay pagkita ng salapi, isang hangarin na pinaghahati ng bawat kumpanyang panghihimpapawid. Anumang “marami” at nagkakaibang tinig na nadudulot ng maraming mga istasyon ay katunaya’y “iisang” tinig na nakakalat sa iba’t ibang mga istasyon. Parehong uri ng mga umagang palabas, tanghaliang palabas, mga teleserye sa hapon at gabi ang napapanood sa ating mga TV. Parehong uri ng tugtugin din ang naririnig sa ating mga radyo. Pagkita ng salapi ang pangunahing layunin ng pribadong istasyon ng TV at radyo, at ang paghahain ng mga palabas na ang tanging atas ay aliwin tayo mula sa ating kasalukuyang sitwasyon ang pangunahing paraan para matamo iyon.

Ngunit maaari mong sabihin, hindi rin ba nakaatas sa mga pribadong istasyon ang pagbibigay ng lingkod-publiko? Hindi ba ito nakikita sa mga serbisyong pampublikong bahagi ng mga alas-6 na mga balita? Hindi ba may mga palabas sa radyo at telebisyon na nakaukol sa pagtulong sa mga mahihirap at nangangailangan? Totoo man na ginagawa ito ng mga istasyon, kahit na may mga taos-pusong layunin ang mga gumagawa nito, tandaan na ang pagsuporta sa istasyon – na maraming mga tao ang may utang na loob sa kanila para sa kanilang ginhawa’t kabuhayan – ay isang bunga ng pagbibigay-tulong.

Tandaan din na kasama sa pampublikong serbisyo ang pagbibigay kaalaman sa madla tungkol sa iba’t ibang mga bagay, tungkol man sa kasaysayan, sining, o sa mga alternatibong pananaw sa buhay. At sa larangang ito’y lubhang mababa ang grado ng mga pribadong istasyon. Ang ganitong klase ng mga programa’y kadalasang bumabagsak sa mga oras na halos walang makakanood ‘liban lang sa mga puyat.

Sa madaling salita, hindi “buong” mabibigay ng mga pribadong istasyon ang serbisyong pampubliko na kailangan ng mga mamamayan ng Filipinas.

Ang tanging paraan para rito ay ang pagkakaroon ng isang pampublikong istasyong radyo at telebisyon sa Filipinas.

Una sa lahat, hindi po matatawag ang PTV-4 at PBS (Philippine Broadcasting Service) na mga pampublikong istasyon sapagkat sila’y mga ahensiya ng pamahalaan kung tutuusin, pinapalabas ang gustong ipalabas ng pamahalaan, kahit na may mga tungkulin sa publiko at kawalang kinikilingan rin ang mga ito. Ang ibig kong sabihin ng pampublikong istasyon ay ang tulad sa BBC sa Britanya, NHK sa Hapon o RTVE sa Espanya. Hindi sangay ng pamahalaan ang pampublikong istasyon o korporasyong panghimpapawid. May sariling itong pinagkukunan ng pondo na maaaring manggaling sa anumang direksyon, mula man sa pamahalaan, espasyo para sa patalastas, o sa mga lisensya sa mga radyo’t TV tulad sa Britanya. May kasarinlan ito pagdating sa pamamahayag at pagpapalabas. At higit sa lahat, hindi salapi o pagkakaroon ng maraming manonood ang layunin ng pampublikong korporasyong panghimpapawid, kundi ang interes ng bayan. Tulad ng motto ni John Reith, ang unang direktor-heneral ng BBC, “magturo, magpaalam, mang-aliw.” Tungkulin ng pampublikong istasyon ang magbigay-alam tungkol sa mga bagay na hindi kadalasang maririnig sa mga pribadong istasyon. Tungkulin din ng pampublikong istasyon ang pagkakaisa ng bansa at pagbibigay-tinig sa mga minoriyang bahagi ng lipunan.

Ngayong Araw ng Kalayaan, tandaan po natin na hindi lang pulitika at ekonomiya ang naghihintay ng kalayaan. Makikita rin ito sa mga bagay na hindi natin kadalasang binibigyan ng madiing pagtingin. Tulad sa ating mga pinapanood at pinakikinggan.


Pagkatapos ng halalan…

26 May 2013

Naipahayag na ang mga nagwagi, tinaas na ang kanilang mga kamay. May mga susunod sa proclamacion ng kumisyon. Meron namang maghahain sa mga hukuman ng mga kaso ukol sa mga bagay tulad ng pagbili ng boto, problema sa bilangan, problema sa PCOS, kuryente at kung anu-ano pa. Tiyak na mangyayari pagkatapos ng eleksyon ang paglilinis at pag-aalis sa dami-daming mga basurang dinikit sa mga dingding, sinabit sa mga linya ng kuryente, mga pinamahaging “sample ballot” at iba pa na ngayo’y wala nang silbi. Unti-unting hihina ang pag-uusap sa media tungkol sa halalan, kahit hindi mawawala ang pag-uusap tungkol sa pulitika. Ilang linggong lilipas bago manunumpa sa kanilang mga pwesto ang mga dineklarang nanalo.

At habang nangyayari ang mga ito at pagkatapos nito, mananatili ang mga basura sa kanilang kinaugaliang kinalalagyan. Maraming mga basura pa ang matatambak sa kung saan-saan. Patuloy ang trabaho ng mga nasa “call center” at ng mga nasa ibang bansa. Patuloy si manong sa kanyang pamamasada, sa paglilinis ng mga daan, o sa pagtitinda sa pamilihan. Patuloy ang pagtatayo ng mga panibagong gusali atbp. sa Kamaynilaan at sa mga lalawigan. Patuloy ang pagproprotesta. Patuloy ang contractualizacion. Patuloy ang pagdating ng mga bagyo at pagbuga ng mga bulkan, at ang mga kaakibat nilang sakuna. Patuloy ang mga pulis sa kanilang legal at di-legal na mga gawain. Gayundin sa mga ibang naglilingkod sa lahat ng mga sangay at antas ng pamahalaan. Patuloy ang mga pagpatay, sa ngalan ng pulitika o di-maipaliwanag na dahilan, marami hindi malulutas. Patuloy ang mga nangyayari sa Mababa’t Mataas na Kapulungan, nakatutulong man o hindi. Patuloy na mapapanood, maririnig at/o mababasa mo ang tungkol sa buhay artista, pulitiko o “celebrity.” Pati rin ang mga nakatutuwang balita mula ibang bansa. Patuloy ang pagpunta mo sa Facebook o Twitter. Patuloy ang pamamahala – at mga ugong-ugong sa sinong mga tatakbo sa 2016. Patuloy ang sistema na, sa lahat ng mga naging pagbago nito, mababakas sa panahong Amerikano.

Patuloy rin ang paghihintay ng Revolucion.


Dalawang tulang Tagalog

12 Apr 2013

Ang Ating Identidad

Wala sa mga sambahan ni Krishna
Sa mga batong kastilyo ng mga Normando
Sa palda at pipa ng mga Eskose
Sa harang na dambuhala ni Qin Shi Huang
Sa mga hukbo ni Karloman
O paglilingkod ng mga bushi.
Hwarang? Tigilan mo na ako.
Sa mga bandera at awit
Wala rin.
Kahit pa si Atahualpa at Osmano
Walang maambag dito.

Hindi sa espadang pilak
Kundi sa harang ng itak.
Wala sa kariktan ng palacio
Pero sa pagod ng katawan.
Mahalaga man, kalinangan
Sa ating nakaraan at ngayon
Laban at revolucion naging kolumna natin.
Huwag mainggit sa civilizacion
Kontra sakim, pang-aapi, daya
Pagkakilanlang lahat.

Basta’t siguro’y huwag lang
Galing sa naka-“top hat” at mahabang balbas.

Maganda ang Bughaw na Liwanag

Dito sa madilim na silid
Tanging tumatagos sa bintanang tabas
Liwanag na bughaw.

Mga kaloobang dumadaloy
Sa langoy ng dagat.
Sumisingaw na dilim ng paligid.
Bughaw na puno ng kapaguran.
Mga alaalang sana’y ‘di mo pinaghawakan.
Walang alam sa kung ano’ng nasa ibayo
Ng mga bakod at tarangkahan.

Linalangoy, nililipad.
Daloy at lipad ng agos.
Walang katamisan o kagalakan.
Pait at asim
Kinikilabot at tinutunaw
Hatid ng malinaw na dagat,
Mahinahong hangin.
Ngunit.

Hindi makatakas.
Ayaw tumakas.
Suungin ay sariling gusto
Ang sa ilalim ng mga tubig
Sa ibabaw ng mga ihip.
O liwanag, imulat mo sa akin.
Aking dahas, gunaw
Pagnanasa ng katawan, isip, sarili.
Ang iyong asul ay pagpakita
Sa dumi sa puti.
Hindi ilaw, kundi gris,
Kagandahang bahid ng sala.

Sa silid na ito
Tanging bughaw ang madadatnan mo.
Huwag mo siyang katakutan.
Pagninilayan ang salaysay
At kahulugan ng buhay.


Ang digmaan ukol sa wika ng mga may kapansanan

14 Nov 2012

Gasgas na balita ito, at hindi ko alam kung ito’y nawakasan na. Isang laban ang nangyayari ukol sa House Bill No. 6079, na nagtatakda sa Filipino sign language (FSL) bilang pambansang wika ng mga nangangailangan at gumagamit ng wikang-kamay (sign language). Gagamitin ang wika sa mga paaralan, sangay at ahensya ng pamahalaan, media at ibang mga pampublikong gawain na kasama ang mga may kapansanan sa pandinig, kung ipinasa ang nasabing batas. Kinakalaban ito ng mga guro na tinuruan ng American Sign Language (ASL) at Signing Exact English (SEE, na hindi ko narinig noong dati).

Sa ngalan ng nasyonalismo at suporta sa wikang Filipino, suportado ko ang panukalang ito.


Remembrance…

13 Nov 2012

The following is a poem I first performed at Renaissance Bookstore‘s Book Launch and Open Mic this past Remembrance Day. The stanzas in normal font are meant to be spoken in a Western accent and the italicized ones in a Filipino accent, with the underlined ones without accents:

Two Wars

Fires fly over the air

As we in tin hats huddle behind the rocks

Clutching our rifles, the guarantors of our lives

Waiting for the chance to break out and charge on.

We came from a distance,

From our homes and fields and loves

Here on this dusty and stony land

To fight and defeat the fascist foe,

Challenger of freedom and all we held dear –

You hold dear –

Thousands of us fell on this place we are not rooted into and will fall.

Soon we will make our homes in the stony, forsaken ground.

You may shed tears for us

Lay flowers on our graves.

But know and remember this, those who are to come:

No good cause is ever too great to spend one’s life without.

When the sky turns dark

As long as the sun has not fully gone out

Never waste your time in cowardly inaction

Rather pick up your rifle and tin hat

And with fear and trembling, charge.

 

It may be night

But this is no time to waste it.

Twice quick we march

On this muddy and stony road

Without shoes, without anything against the cold air.

The rifles we have just mere antique

Against the modern, murderous machinery

Of the bowl-legged ones.

But what else can be done?

Are we to leave our loves to they who lack mercy?

Who, for the sake of the Sun, butcher

Even the most hapless baby?

Oh, we may be a tattered and corroded lot

But we refuse to see more of our blood shed.

For freedom and life no fear we will allow

In the name of courage and independence

This awful menace we will quench.

 

The bugle calls

The drums ring noisily

The ranks file in.

Every soul in this whole line accounted for.

Flames burn like masses of furious smoke

As we stride forth armed.

Why are we, simple folk who tend to farms and forests, here

Parading to our eventual deaths, you query.

We are here to defend our way of life.

Peace and order, the things we cherish

Threatened from the other side by the columns of chaos

By the forces of rebellion and unrest.

Not the fall of the world we permit,

Neither the liberty of man’s passions we consent.

To run forth and seek to halt havoc is

A privilege worth paying for.

 

The forest our fort

The grass our shield.

Revolvers primed as the phalanx walks on the dark road.

We do not hesitate once the chance arrives.

Bandits and brigands they might call us –

You might call us –

But never for all time will we doubt that

Providence is on our side.

Too long has the whip scorched our backs.

Too much our labour sent to the ones above us.

Our women violated, our men chained and beaten

The orphans left to be used by crafty minds and devious hearts.

No longer will our servitude continue

No more will the upper ones gain from our suffering.

With our bolos and revolvers in hand

Nothing but fortitude and hope as our strength

We roar and assail like wounded eagles.

The light of a brighter future

If not for us, for our children

From a distance greets us

As the dawn, our dawn, rises.

 

For order.

For freedom.

Against Nazis.

Against the Japanese.

Through the years and ages

For what we believe as true

Against armies that seem too great for mere humans to defeat

We soldiered on, we fought on.

With sweat but not giving up

With bravery but not without tears.

Hoisting high our tattered red flags

Conscious of our peoples’ fate on our shoulders

With ragged faces and fatigued knees

We only simply fight.


Pagdating sa pag-aaral ng mga ibang wika

30 Oct 2012

Panukala ng pamahalaang Australya na pataasin o bigyang-halaga ang pag-aaral ng mga wikang Asyano, tulad ng Mandarin, Hapon at Hindi, sa mga mag-aaral nito bilang bahagi ng paglalalim ng ugnayan nito sa papaunlad na mga ekonomiya sa kontinenteng iyon.

Kung para sa pag-iigting ng ugnayan sa pagitan ng mga bansa, para mas lalong maalam at makilala ng bawat bansa ang isa’t isa, aba’y walang problema.

Pero kung para makisakay at kumita sa kaunlaran ng mga bansang Asyano, aba’y ‘wag na lang.

‘Di bale na gusto ng mga mag-aaral ng mga bansang Asyano na mag-aral ng Ingles.


Ang mga makukulay na kandidato at ang tradisyon ng “mesianismo”

19 Oct 2012

Nakatutuwa man ang mga makukulay na kandidatong sinubukang tumakbo para sa Senado sa 2013, meron silang isang bagay na nararapat na bigyang-pansin: ang kanilang mga isinusulong.

Nakakatawa man ang ilang mga bagay sa kanilang mga plataporma, mula sa pagtatalaga ng mga “acting little president” sa Luzon, Visayas at Mindanao hanggang sa pagbibigay-kulay sa lahat ng Filipino (parang GMA, na pinagkuhanan ng mga “link” sa talang ito), isang bagay na maaaring matuklasan sa karamihan sa mga plataporma nila ay ang kagustuhan na matamo ang isang ideyal na lipunan, kung saan walang katiwalian, lahat may kaayusan at kasaganaan. Sa wika ni Daniel Magtira (na hindi ko pa po nakakalimutan ang nakaraang tangka niyang tumakbong presidente mga ilan taong nang nakakaraan bago ako napunta sa Kanada), “Ang aking sinusulong na batas ay pantay-pantay at patas para sa bawat isa sa atin.”

Tagapagmana ang mga makukulay na kandidatong ito, o ang karamihan sa kanila, sa tradisyong pulitikal na “mesianismo” sa Filipinas. Sa kanilang sariling paraan, itinutuloy nila ang isang tradisyong nagsimula marahil sa mga naunang pag-aalsa sa Sangkapuluan, inabot ang tuktok sa himagsikang sinimulan ng Katipunan, at nagpatuloy sa mga pag-aalsa ng mga sektang Colorum noong mga unang taon ng pananakop ng Estados Unidos. Kalakip ng tradisyong ito ang pagtatatag ng isang bansang ganap na malaya, maunlad at pantay-pantay ang bawat mamamayan nito, at iwinaksi o inalis ang bawat kasamaan. Tunay nga po talagang “mesianiko” ang tinatanaw. At hindi rin po kailangang pagtawanan.

Kinakatawan ng tradisyong mesianiko ang layunin o pangarap na pagtatag ng isang bayang may katarungan, kaayusan, kabutihan para sa lahat, at kaunlaran. Nararapat na ipagpatuloy na matamo ang mga adhikain ng mga makukulay na kandidato, kahit sila mismo ay ‘di makapapasa sa pagsasalang ng Comelec.